Wall Street kwam in september in dollars geen stap vooruit. Toch verdiende een Nederlandse belegger er meer aan dan aan de AEX, die op een record uitkwam. Het verschil zat in de dollar, die aansterkte nadat de Fed voor het eerst in drie jaar de rente verhoogde. Een overzicht van wat er in september gebeurde en wat het betekent.
In dollars kwam de S&P 500 in september nauwelijks van zijn plek: de index sloot op 7.651,54 punten, 0,5 procent lager dan eind augustus. De AEX deed het in de eigen munt beter en zette op 29 september met 1.120,19 punten het hoogste slot ooit neer. Toch was het voor een Nederlandse belegger Wall Street dat meer opleverde. Omgerekend naar euro's won de S&P 500 1,9 procent, ruim twee keer zoveel als de AEX.
Dat kwam volledig door het valuta-effect. De euro zakte deze maand van 1,1604 naar 1,1341 dollar, een daling van 2,3 procent. Een sterkere dollar maakt Amerikaanse aandelen in euro's meer waard, ook als de koers zelf stilstaat. In augustus werkte hetzelfde mechanisme precies andersom en kostte het de euro-belegger 0,58 procent. Waarom de dollar aansterkte, is het verhaal van deze maand: de Fed verhoogde de rente voor het eerst sinds 2023. Tegelijk steeg de Amerikaanse lange rente naar een niveau dat sinds 2007 niet meer is gezien.
De cijfers
| Per 30 september 2026 | Slot | Maand | Year to date |
|---|---|---|---|
| AEX | 1.114,90 | +0,8% | +17,2% |
| S&P 500 (USD) | 7.651,54 | −0,5% | +11,8% |
| S&P 500 (EUR) | +1,9% | +15,6% | |
| EUR/USD | 1,1341 | −2,3% | −3,3% |
Prijsrendementen op slotkoersen, exclusief dividend. De S&P in euro's is omgerekend tegen de wisselkoers op dezelfde datum. Referentiestanden eind augustus: AEX 1.105,77, S&P 500 7.686,14 en EUR/USD 1,1604. Het year to date-rendement loopt vanaf 31 december 2025: AEX 951,29, S&P 500 6.845,50 en EUR/USD 1,1732. Bronnen: Euronext, S&P Dow Jones Indices, Yahoo Finance.
MAANDRENDEMENT SEPTEMBER 2026
SEPTEMBER DAG VOOR DAG, 31 AUGUSTUS = 0%
Wat bewoog de markt
1 · Fed en ECB verhogen allebei de rente
Het Amerikaanse banenrapport verraste: 162.000 nieuwe banen in augustus, tegen 56.000 verwacht. De inflatie bleef op 3,4 procent, vooral door benzine, die 27,4 procent duurder was dan een jaar eerder. De kerninflatie, zonder energie en voedsel, zakte juist naar 2,4 procent. De prijsdruk komt dus uit de olie, niet uit de brede economie.
De ECB verhoogde op 10 september de depositorente van 2,25 naar 2,50 procent. Zes dagen later volgde de Fed met 25 basispunten, naar een bandbreedte van 3,75 tot 4 procent. Het is de eerste verhoging sinds juli 2023 en de mediane verwachting van de Fed-leden wijst op meer stappen.
Fed-voorzitter Warsh erkende op zijn persconferentie dat een renteverhoging niets verandert aan de doorvaart door de Straat van Hormuz. Dat is dezelfde spanning als in augustus: de Fed bestrijdt de gevolgen van een olieschok met het enige instrument dat ze heeft.
Voor aandelen telde vooral de lange rente. De Amerikaanse tienjaarsrente ging op 14 september door de 5 procent, voor het eerst sinds 2007. Twee dagen later stond de S&P 500 op het laagste slot van de maand. Drie handelsdagen na de renteverhoging was de index alweer 2,8 procent hoger: de stap was grotendeels ingeprijsd, dus met het besluit verdween vooral onzekerheid. De AEX, met relatief veel banken en energiebedrijven, eindigde zelfs op een record.
2 · Olie: de echte piek zat in de fysieke markt
Brent steeg van 90,80 naar rond 97 dollar per vat. Halverwege was de markt veel krapper: door de Straat van Hormuz ging begin september nog 4,9 miljoen vaten per dag, tegen 21,6 miljoen voor de oorlog. De futures gingen ruim boven de 100 dollar. Olie voor directe levering, de Dated Brent-notering, kostte op 16 september zelfs 127,84 dollar. In de tweede helft van de maand ontspande de markt, toen Saudi Aramco zijn export verlegde.
3 · Bitcoin breekt met een patroon van dertien jaar
Bitcoin steeg in euro's 9,0 procent, in dollars ruim 6 procent. Sinds 2013 volgde op elke positieve augustus een negatieve september; dit jaar niet. De grootste sprong kwam direct na het Fed-besluit, ruim dertien procent in vier dagen. In dezelfde week trokken spot-bitcoin-ETF's 2,39 miljard dollar aan, het hoogste weekcijfer van dit jaar. Over twaalf maanden gemeten staat bitcoin nog altijd zo'n 27 procent lager.
BITCOIN IN EURO'S, SEPTEMBER 2026
Wat opviel
Volgens het schoolboek had september een slechte maand moeten worden. Twee centrale banken verhoogden de rente. Toch eindigden de AEX, bitcoin en olie hoger. Voor een euro-belegger gold dat ook voor Wall Street.
De belangrijkste verklaring is dat de verhoging geen nieuws meer was. Eind augustus rekende de markt al met meer dan vijftig procent kans op deze stap. Koersen reageren op verrassingen. Die bleef uit.
Daarnaast groeien de Amerikaanse bedrijfswinsten hard. De bedrijven in de S&P 500 verdienden in het tweede kwartaal ongeveer de helft meer dan een jaar eerder, blijkt uit cijfers van FactSet. Een groot deel daarvan komt van Alphabet en Amazon, maar ook zonder die twee was de winstgroei ruim 30 procent. Tegen zo'n winstgroei weegt een kwart procentpunt hogere rente weinig op. Ook de arbeidsmarkt hield stand: in augustus kwamen er 162.000 banen bij, bijna drie keer zoveel als verwacht.
Verder is de rente, gecorrigeerd voor inflatie, nog altijd niet hoog. In de VS ligt de beleidsrente van 3,75 tot 4 procent nog geen procentpunt boven de inflatie van 3,4 procent. In de eurozone ligt de depositorente van 2,50 procent zelfs onder de inflatie van 3,3 procent. De reële rente is daar dus negatief: geld lenen is na inflatie nog steeds goedkoop.
Historisch is dit minder vreemd dan het lijkt. Tussen juni 2004 en juni 2006 verhoogde de Fed de rente zeventien keer op rij, van 1 naar 5,25 procent. De S&P 500 steeg in die twee jaar ruim 10 procent en liep daarna nog door tot een top in oktober 2007. Ook de ECB verhoogde vanaf eind 2005 stap voor stap, zonder dat de Europese beurzen daar direct onder leden.
S&P 500 EN DE RENTE VAN FED EN ECB, 2004 TOT EN MET 2009
De schade kwam pas later. De hoge rente werkte door in de Amerikaanse huizenmarkt, waar veel hypotheken een variabele rente hadden. Vanaf de top in oktober 2007 verloor de S&P 500 tot maart 2009 57 procent. Eén detail uit die periode past ongemakkelijk goed bij nu. In juli 2008 verhoogde de ECB de rente nog naar 4,25 procent, omdat een olieprijs van bijna 150 dollar de inflatie opdreef. Drie maanden later moest ze de rente in hoog tempo verlagen. Een renteverhoging tegen een olieschok heeft al eens slecht uitgepakt.
Helemaal ongeschonden kwamen de markten deze maand niet weg. Amerikaanse staatsobligaties daalden in koers, want de tienjaarsrente steeg van 4,71 naar 5,25 procent. De S&P 500 werd alleen voor euro-beleggers positief, dankzij de sterkere dollar. Bitcoin en olie stegen vooral om eigen redenen: olie door de krapte rond Hormuz, bitcoin door de instroom in ETF's. De renteverhoging zelf deed de markten weinig. Het effect van de hogere lange rente kan later nog zichtbaar worden.
In augustus schreven we dat de VIX, de graadmeter voor verwachte beweeglijkheid, historisch oploopt richting oktober. Dat gebeurde in september maar beperkt. De index bewoog tussen 14 en 18, met uitschieters rond het ECB-besluit (17,84 op 10 september) en het Fed-besluit (17,71 op 16 september). De maand eindigde op 16,34. Voor een maand waarin de tienjaarsrente door de 5 procent ging, is dat opvallend weinig onrust.
Op de kalender
- 2 OKTAmerikaans banenrapport over september
- 7 OKTNotulen van de Fed-vergadering van september
- 14 OKTAmerikaanse inflatiecijfers over september
- HALF OKTStart van het cijferseizoen over het derde kwartaal
- 27-28 OKTRentebesluit Federal Reserve
- 29 OKTRentebesluit ECB
- 30 OKTLaatste handelsdag van oktober; de volgende Koers & Context
- 3 NOVAmerikaanse midterm-verkiezingen
Wat dit betekent voor een portefeuille
Eén maand is geen trend en deze rubriek is nadrukkelijk geen voorspelling. Maar september laat drie dingen zien die verder reiken dan de maand zelf.
De eerste is dat het valuta-effect binnen een maand kan omdraaien. In augustus kostte de dollar een euro-belegger geld, in september leverde hij 2,3 procentpunt op, bijna drie keer de koerswinst van de AEX. Wie Amerikaanse aandelen houdt, houdt ook dollars. In september maakten die dollars meer uit dan de aandelen zelf.
De tweede is dat een rente van 5 procent op Amerikaans staatspapier de vergelijking verandert. Jarenlang was een deel van het argument voor aandelen dat obligaties vrijwel niets opleverden. Bij een tienjaarsrente boven de 5 procent ligt dat anders: een deel van het rendement dat beleggers bij aandelen zochten, is nu voor tien jaar vast te leggen. Dat maakt aandelen niet onaantrekkelijk. Het maakt ze wel duurder om vast te houden.
De derde is dat de inflatie deze maand vooral uit één bron kwam: olie. De kerninflatie daalde, de totale inflatie niet. Zolang de oorzaak in de Straat van Hormuz ligt, reageren rente en valuta op hetzelfde nieuws als de olieprijs. In onze eigen analyses kijken we daarom niet alleen naar spreiding over sectoren, maar ook naar hoeveel posities uiteindelijk aan die ene variabele hangen.
Elke maand volgen welke beleggingen wij overwegen en bekijken? Ontvang maandelijks het BOTS Selection Framework gratis in uw inbox.
Begrippen
- Banenrapport
Het maandelijkse Amerikaanse rapport over het aantal nieuwe banen buiten de landbouw en de werkloosheid. Het verschijnt meestal op de eerste vrijdag van de maand. Voor de Fed is het een van de belangrijkste cijfers: een sterke arbeidsmarkt geeft ruimte om de rente hoog te houden.
- Basispunt
Een honderdste procentpunt. Een verhoging van 25 basispunten tilt een rente van 3,50 naar 3,75 procent. Bij rentes werken beleggers liever met basispunten, omdat "0,25 procent hoger" ook als een kwart van de oude rente gelezen kan worden.
- Bandbreedte van de Fed
De Fed stelt geen vaste rente vast maar een bandbreedte, nu 3,75 tot 4 procent. Binnen die grenzen lenen Amerikaanse banken elkaar voor één nacht geld. Die rente werkt door in leningen, spaarrentes en de koers van de dollar.
- Dated Brent
De prijs voor een lading Brent-olie die binnen enkele weken fysiek geleverd wordt. Normaal ligt die dicht bij de futuresprijs. Een groot verschil betekent dat er nu een tekort is, terwijl de markt verwacht dat het later meevalt.
- Depositorente
De rente die banken krijgen als ze geld bij de ECB stallen. Het is de rente waarmee de ECB het monetaire beleid stuurt: spaar- en leenrentes in de eurozone bewegen erop mee.
- Futures
Contracten om op een vaste datum in de toekomst een hoeveelheid olie te kopen of te verkopen tegen een vooraf afgesproken prijs. De olieprijs die in het nieuws staat, is meestal die van het eerstvolgende contract.
- Kerninflatie
Inflatie zonder de prijzen van energie en voedsel, omdat die sterk schommelen. Daalt de kerninflatie terwijl de totale inflatie gelijk blijft, dan komt de prijsdruk vooral uit die twee posten. In augustus was dat benzine.
- Mediane verwachting
Elk lid van het rentecomité van de Fed geeft per kwartaal aan waar de beleidsrente volgens hem of haar moet uitkomen. De middelste van die schattingen heet de mediaan. Stijgt de mediaan, dan verwachten meer leden verdere verhogingen.
- Prijsrendement
De koersverandering van een index, zonder het dividend dat bedrijven uitkeren. Het totale rendement inclusief dividend ligt doorgaans iets hoger. Wij gebruiken prijsrendementen omdat ze voor beide indices op dezelfde manier beschikbaar zijn.
- Reële rente
De rente na aftrek van inflatie. Ligt de rente op 2,5 procent en de inflatie op 3,3 procent, dan is de reële rente min 0,8 procent. Wie spaart, verliest dan koopkracht; wie leent, betaalt in feite minder terug dan hij leende.
- Spot-bitcoin-ETF
Een beursgenoteerd fonds dat echte bitcoins koopt en bewaart. Beleggers krijgen zo blootstelling aan bitcoin via een gewone beleggingsrekening. Instroom in deze fondsen betekent dat het fonds bitcoins bijkoopt.
- Tienjaarsrente
Het rendement op een Amerikaanse staatsobligatie met een looptijd van tien jaar. Het is de maatstaf voor veel andere rentes, zoals die op Amerikaanse hypotheken. Stijgt die rente, dan dalen de koersen van bestaande obligaties en worden toekomstige bedrijfswinsten vandaag minder waard.
- Valuta-effect
Het deel van uw rendement dat niet uit de belegging zelf komt, maar uit de wisselkoers. Wie met euro's Amerikaanse aandelen koopt, bezit in feite ook dollars. Wordt de dollar duurder, dan is de belegging omgerekend meer euro's waard, ook als de koers in dollars stilstaat.
In september zakte de euro 2,3 procent. De S&P 500 daalde in dollars 0,5 procent, maar leverde een euro-belegger plus 1,9 procent op.
- VIX
Een index die aangeeft hoeveel beweeglijkheid beleggers de komende dertig dagen verwachten in de S&P 500. Hij wordt afgeleid uit optieprijzen. Een stand onder de 15 geldt als rustig, boven de 30 als onrustig.
- Year to date
Het rendement sinds het begin van het kalenderjaar, gemeten vanaf de slotstand op 31 december van het vorige jaar.
Verantwoording
Rendementen zijn prijsrendementen op basis van slotkoersen van de laatste handelsdag van de maand, exclusief herbelegd dividend. Gehanteerde referentiestanden: AEX 951,29 (31 december 2025), 1.105,77 (31 augustus 2026) en 1.114,90 (30 september 2026); S&P 500 6.845,50 (31 december 2025), 7.686,14 (31 augustus 2026) en 7.651,54 (30 september 2026); EUR/USD 1,1732 (31 december 2025), 1,1604 (31 augustus 2026) en 1,1341 (30 september 2026). Het maandrendement van de S&P in euro's is afgeleid uit het dollarrendement en de koersverandering van het valutapaar. Koersdata: Yahoo Finance. Bronnen: Euronext, S&P Dow Jones Indices, FRED.
Overige cijfers en gebeurtenissen: Amerikaans banenrapport over augustus (Bureau of Labor Statistics, 4 september); Amerikaanse inflatiecijfers over augustus (11 september); rentebesluit en projecties ECB van 10 september; rentebesluit Federal Reserve en persconferentie van Fed-voorzitter Warsh op 16 september; Dated Brent via FRED; doorvoer Straat van Hormuz op basis van tankerdata; ETF-stromen bitcoin op basis van weekcijfers spot-bitcoin-ETF's; winstgroei S&P 500 over het tweede kwartaal (FactSet Earnings Insight, 28 augustus). Historische grafiek: S&P 500 als maandgemiddelde van slotkoersen (S&P Dow Jones Indices en Robert Shiller, via multpl.com); beleidsrente Federal Reserve (bovengrens federal funds target); herfinancieringsrente ECB. Olieprijzen zijn niveaus rond het maandeinde en geen slotkoersen van een enkele beurs. Ze zijn daarom niet in de tabel opgenomen. Bitcoin handelt doorlopend; de dagkoersen in de grafiek zijn slotkoersen in euro's om middernacht UTC. De stand van 30 september (73.674 euro) is berekend uit de dollarkoers van 83.553,85 en EUR/USD 1,1341. Het dollarrendement over september is afgeleid via de eurokoers van 31 augustus.
Dit artikel is informatief en bevat geen beleggingsadvies. Beleggen brengt risico's met zich mee. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst.